ETS (Emisyon Ticaret Sistemi) Nedir? Nasıl Çalışır?

Emisyon Nedir? 

Emisyon, bir faaliyet sonucunda atmosfere salınan gaz, partikül veya kirletici maddelerin genel adıdır. En sık karşılaşılan emisyon türleri; enerji üretimi, sanayi faaliyetleri, ulaşım ve ısınma gibi süreçler sırasında ortaya çıkan sera gazı salınımlarıdır. Avrupa Birliği’nin konuyla ilgili düzenlemelerini “SKDM Nedir?” içeriğimizden inceleyebilirsiniz.

Emisyon Ticaret Sistemi Nedir?

Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), sera gazı salınımlarını azaltmak amacıyla uygulanan piyasa temelli bir çevre politikasıdır. Bu sistemde yetkili otoriteler bir üst sınır belirler ve bu sınır altında salınım yapan tesislere emisyon izinleri verir.

Şirketler, ilgili izinleri aşmaları durumunda piyasadan satın alabilir veya fazla izinlerini başkalarına satabilirler. Bu yöntemle salımlar ölçülebilir, yönetilebilir ve ekonomik bir araçla azaltılabilir.

ETS Neden Uygulanır?

Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), iklim değişikliğiyle mücadelede sera gazı salımlarını kalıcı ve ölçülebilir şekilde azaltmak amacıyla uygulanan en önemli piyasa temelli politika araçlarından biridir. ETS’nin uygulanma gerekçesi yalnızca çevresel kaygılarla sınırlı değildir; aynı zamanda ekonomik, stratejik ve yönetsel hedeflere de dayanır. Bu hedefler aşağıdaki gibidir:

1. Sera Gazı Emisyonlarını Etkin Şekilde Azaltmak

ETS’nin temel amacı, atmosfere salınan sera gazı miktarını belirlenen bir üst sınır (cap) altında tutmaktır. Bu üst sınır, zaman içinde kademeli olarak düşürülerek toplam emisyonların sistematik biçimde azaltılması hedeflenir. 

2. Karbonu Ekonomik Bir Maliyet Unsuru Haline Getirmek

ETS, karbon salımını ücretsiz bir faaliyet olmaktan çıkararak finansal bir maliyet haline getirir. Şirketler, belirlenen emisyon haklarını aşmaları durumunda piyasadan ek izin satın almak zorunda kalır. Bu durum, yüksek emisyonlu üretim modellerini ekonomik açıdan dezavantajlı hale getirirken; düşük karbonlu ve verimli üretim yöntemlerini teşvik eder.

3. Emisyon Azaltımını Piyasa Mekanizmasıyla Sağlamak

ETS, emisyon azaltımını doğrudan yasaklar veya katı kotalar yerine piyasa dinamikleri üzerinden gerçekleştirir. Şirketler, emisyonlarını azaltarak maliyet avantajı elde edebilir ve fazla emisyon hakkını satarak ek gelir sağlayabilir. Bu yapı, emisyon azaltımının en düşük maliyetle gerçekleştirilmesini mümkün kılar.

4. Temiz Teknoloji ve Yatırımları Teşvik Etmek

ETS kapsamında karbon maliyetiyle karşı karşıya kalan şirketler; uzun vadede enerji verimliliği yatırımlarına, yenilenebilir enerji kullanımına ve düşük karbonlu üretim teknolojilerine yönelir. Böylece ETS, teknolojik dönüşümü hızlandıran bir kaldıraç işlevi görür.

5. İklim Politikalarıyla Ekonomik Büyüme Arasında Denge Kurmak

ETS, çevresel hedefler ile ekonomik büyüme arasında denge kurmayı amaçlar. Sabit yasaklar yerine esnek bir yapı sunarak şirketlerin kendi koşullarına göre uyum sağlamasına imkân tanır. Bu esneklik, hem çevresel hedeflerin korunmasını hem de ekonomik faaliyetlerin sürdürülebilir şekilde devam etmesini sağlar.

6. Uluslararası İklim Taahhütlerine Uyum Sağlamak

Ülkeler, uluslararası iklim anlaşmaları kapsamında belirli emisyon azaltım hedefleri üstlenmektedir. ETS, bu hedeflere ulaşmak için somut ve denetlenebilir bir araç sunar. Bu sayede ülkeler, iklim taahhütlerini yalnızca beyan düzeyinde değil, uygulama seviyesinde de hayata geçirebilir.

ETS Nasıl Çalışır?

ETS sisteminde açık artırma ve otorite tarafından belirlenen sınırlar kapsamında işleyen bir süreçtir. Uzun aşamalardan geçilen bu süreçler şöyledir:

1) Kapsam belirlenir: Hükümet ETS’ye hangi tesislerin gireceğini belirler.
Örneğin: elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, kimya gibi yüksek emisyonlu sektörler.

2) Toplam emisyon üst sınırı (Cap) konur: Örnek: “Bu yıl ETS kapsamındaki tüm tesislerin toplam emisyonu en fazla 1.000.000 ton karbondioksit olacak.” Bu cap, çoğu sistemde yıllar içinde düşürülür.

3) Emisyon izinleri (Allowances) oluşturulur: Cap, parçalara bölünür. Örneğin: 1 izin = 1 ton karbondioksit salım hakkı. Yani 1.000.000 ton cap varsa, 1.000.000 adet izin vardır.

4) İzinler şirketlere dağıtılır:

• Ücretsiz tahsis: Şirketlere belirli kriterlere göre bedelsiz izin verilir.

• Açık artırma: Şirketler izinleri piyasadan satın alır.

Örnek dağıtım:

• A Fabrikası: 120.000 izin

• B Fabrikası: 80.000 izin

• C Fabrikası: 50.000 izin

5) Şirketler yıl boyunca üretim yapar ve emisyon üretir: Bu sırada emisyonlar “kafadan” yazılmaz; ölçüm/hesap + kayıt gerekir. Örnek gerçekleşen emisyonlar:

• A Fabrikası emisyonu: 130.000 ton

• B Fabrikası emisyonu: 70.000 ton

• C Fabrikası emisyonu: 50.000 ton

6) İzleme–Raporlama–Doğrulama (MRV) yapılır: 

• İzleme: Emisyon verileri yöntemine göre takip edilir.

• Raporlama: Yıl sonunda emisyon raporu hazırlanır.

• Doğrulama: Bağımsız doğrulayıcı/denetçi raporu kontrol eder.

7) “Uyum (compliance)” zamanı: İzin teslimi yapılır. Dönem sonunda her şirket, doğrulanmış emisyonu kadar izni sisteme teslim eder.

A Fabrikası

• Tahsis edilen: 120.000 izin

• Emisyon: 130.000 ton

• Eksik: 10.000 izin

A, piyasadan 10.000 izin satın almak zorunda.

B Fabrikası

• Tahsis edilen: 80.000 izin

• Emisyon: 70.000 ton

• Fazla: 10.000 izin

B, fazla izinlerini satabilir (gelir elde eder) veya sonraki döneme saklayabilir.

C Fabrikası

• Tahsis edilen: 50.000 izin

• Emisyon: 50.000 ton

• Durum: denge

8) Ticaret (trade) gerçekleşir: İzinlerin bir piyasa fiyatı olur. Örneğin 1 izin = 30 € olsun.

• A, 10.000 izin alır → maliyet: 300.000 €

• B, 10.000 izin satar → gelir: 300.000 €

9) Ceza ve yaptırımlar: A şirketi gerekli izinleri teslim etmezse para cezası ve/veya eksik izinleri sonraki dönemde tamamlama zorunluluğu  gibi yaptırımlarla karşılaşır.

Türkiye’de Emisyon Ticaret Sistemi

Türkiye’de ETS hala yasal çerçeve ve uygulama taslağı aşamasındadır. 22 Temmuz 2025’te yayınlanan Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği Taslağı, İklim Kanunu’na dayalı olarak ulusal ETS’nin teknik ve operasyonel çerçevesini tanımlar. 

Taslağa göre:

• Türkiye ETS kapsamındaki tesisler için sera gazı emisyon izni sistemi kurulacaktır.

• Sistem, izleme, raporlama ve doğrulama (MRV) prensiplerine göre çalışacak.

• Pilot dönem 2026–2027 yıllarını kapsayacak; sonraki tam uygulama dönemi 2028–2035 olarak planlanmaktadır.

• ETS kapsamına giren tesisler belirli enerji yoğun sektörlerden seçilecek ve sera gazı izni alma zorunluluğu getirilecektir.

Taslak aynı zamanda ETS’nin diğer sistemlerle entegrasyonunu ve uluslararası karbon piyasalarıyla uyumunu da hedefler.

Emisyon Ticaret Sistemi İhracat Yapan KOBİ’leri Nasıl Etkileyecek?

Emisyon Ticaret Sistemi (ETS), ilk bakışta büyük sanayi tesislerini ve enerji yoğun sektörleri ilgilendiriyor gibi görünse de ihracat yapan KOBİ’ler için de dolaylı ama güçlü etkiler yaratacaktır. Özellikle Avrupa Birliği ile ticaret yapan KOBİ’ler açısından ETS, pazar erişimi meselesi haline gelebilir.

ETS kapsamındaki büyük firmalar, emisyon maliyetlerini yönetebilmek için tedarik zincirlerinden karbon ayak izi verisi talep etmeye başlamaktadır. Bu durum, ETS’ye doğrudan tabi olmayan KOBİ’lerin dahi karbon emisyonlarını ölçmesini ve raporlamasını zorunlu hale getirmektedir. Karbon verisi sunamayan KOBİ’ler fiyat baskısı, müşteri kaybı ve uzun vadede tedarik zinciri dışına itilme riskiyle karşı karşıya kalabilir.

Green Carbon AI ile Sürdürülebilir Gelecek Sizinle

ETS, sürdürülebilirlik raporları ve karbon ayak izi hesaplamaları gibi süreçlerde şirketlerin en büyük ihtiyacı doğru, tutarlı ve denetlenebilir veriye dayalı bir altyapıdır. Green Carbon AI, tam da bu noktada devreye girerek şirketlerin karbon ayak izini uluslararası standartlara uygun şekilde hesaplamasına, emisyon verilerini tek merkezden yönetmesine ve sürdürülebilirlik raporlarının en kritik bileşeni olan çevresel verileri güvenle oluşturmasına olanak tanır.

Green Carbon AI ile ETS kapsamındaki yükümlülüklerinizi takip edebilir, karbon maliyetlerinizi önceden hesaplayabilir ve sürdürülebilirlik raporlarınızı stratejik bir avantaj haline getirebilirsiniz. Veriye dayalı karbon yönetimiyle desteklenen bu yaklaşım, şirketinizi bugünün regülasyonlarına uyumlu, yarının sürdürülebilir iş dünyasına ise hazır kılar.