ESG; Environmental, Social ve Governance kelimelerinin kısaltmasıdır. Türkçede çevresel, sosyal ve yönetişim ya da kısaca ÇSY olarak kullanılır. ESG, şirketlerin çevresel etkilerini, sosyal sorumluluklarını ve yönetişim kalitesini ölçen 3 boyutlu bir performans ve risk yönetimi yaklaşımıdır.
Yazar: Green Carbon AI
CFA Institute, What is ESG investing? kaynağı ESG’yi 3 ana bileşenle açıklar: çevre, insanlar ve şirket yönetimi.
Şirketler için ESG, yalnızca iyi niyet beyanı değildir. Karbon emisyonu, çalışan sağlığı, tedarik zinciri, etik, denetim ve risk yönetimi gibi verilerin ölçülebilir şekilde takip edilmesidir. Bu nedenle ESG çalışması, sürdürülebilirlik raporu ve karbon ayak izi hesaplama süreçleriyle birlikte düşünülmelidir.
Öne Çıkanlar
ESG, çevresel, sosyal ve yönetişim olmak üzere 3 temel boyuttan oluşur.
2026 itibarıyla ESG, TSRS, CSRD/ESRS ve IFRS S1/S2 gibi raporlama çerçeveleriyle veri temelli hale gelmiştir.
Karbon ayak izi verisi, ESG’nin çevresel boyutunda en kritik ölçümlerden biridir.
Başarılı ESG yönetimi, veri sahipliği ve denetlenebilir kayıt yapısıyla başlar.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, finansal veya bağımsız denetim görüşü yerine geçmez. Tarihe bağlı mevzuat ve raporlama bilgileri 19 Haziran 2026 itibarıyla resmi kaynaklar üzerinden kontrol edilmiştir.
2024 tarihli CFA Institute, What is ESG investing? içeriği ESG’nin Environmental, Social ve Governance kelimelerinden oluştuğunu belirtir. Türkçede ÇSY aynı kavramın çevresel, sosyal ve yönetişim karşılığıdır. Bu nedenle ESG nedir sorusunun kısa cevabı, şirket performansını 3 finansal olmayan boyutta ölçen yönetim yaklaşımıdır.
ESG kavramı genellikle yatırımcı diliyle başlar, fakat yalnızca yatırımcı ilişkileriyle sınırlı değildir. Bir ihracatçı için ESG; enerji tüketimini, sera gazı emisyonlarını, çalışan güvenliğini, tedarikçi kontrollerini ve etik yönetim politikalarını aynı veri düzeninde izleme ihtiyacıdır.
ÇSY terimi Türkiye’de daha anlaşılır bir karşılık sunar. Ancak iş dünyasında ESG kısaltması daha yaygın kullanılır. Bu yüzden rapor, müşteri talebi veya banka bilgi formu hazırlanırken iki terimi birlikte görmek normaldir.
Kısa cevap: ESG; şirketlerin çevresel etkilerini, sosyal sorumluluklarını ve yönetişim kalitesini ölçmek için kullanılan 3 boyutlu bir performans ve risk yönetimi çerçevesidir. ÇSY ise bu kavramın Türkçe karşılığıdır.
ESG kriterleri üç ana başlıkta toplanır: çevresel performans, sosyal etki ve yönetişim kalitesi.
CFA Institute, ESG kriterlerini 3 bileşen altında örneklendirir: çevresel başlıkta iklim değişikliği ve karbon emisyonları; sosyal başlıkta insan hakları ve çalışan ilişkileri; yönetişim başlığında yönetim kurulu, etik ve denetim yapısı yer alır. Bu liste her şirket için aynı ağırlıkta değildir.
ESG boyutu | Örnek kriterler | Karbon yönetimiyle bağlantı |
|---|---|---|
Çevresel | Karbon emisyonları, enerji, su, atık, biyoçeşitlilik | Kapsam 1, 2 ve 3 emisyon verisi gerekir |
Sosyal | İSG, çalışan hakları, çeşitlilik, tedarikçi ve toplum etkisi | Tedarik zinciri verisi ve saha kayıtları önemlidir |
Yönetişim | Yönetim kurulu, etik, risk, uyum, denetim ve veri güvenliği | Raporlama sorumluluğu ve veri doğruluğu burada güvenceye alınır |
En sık yapılan hata, ESG’yi tek bir puan veya tek bir rapor formatı gibi düşünmektir. Oysa ESG kriterleri şirketin sektörüne, faaliyet ülkesine, müşteri beklentisine ve raporlama standardına göre önceliklendirilir.
2025 güncel European Commission, Corporate sustainability reporting sayfası, AB kurallarının belirli büyüklükteki şirketlerden sosyal ve çevresel riskleri, fırsatları ve etkileri düzenli açıklamasını istediğini belirtir. İlk CSRD şirketleri 2024 finansal yılı için 2025’te rapor yayımlamaya başlamıştır.
Bu değişim Türkiye’deki şirketler için de önemlidir. AB’ye satış yapan, uluslararası müşteriye tedarikçi olan veya finansman görüşmesi yürüten şirketlerden artık yalnızca fiyat ve kalite bilgisi istenmez. Enerji, emisyon, çalışan, tedarikçi ve uyum verisi de talep edilir.
ESG bu yüzden sürdürülebilirlik iletişiminden daha geniş bir yönetim alanına dönüşür. Özellikle CBAM/SKDM uyumu, kurumsal karbon ayak izi ve tedarik zinciri raporlaması gibi başlıklarda veri hazır değilse, ESG beyanı kolayca yüzeysel kalır.
Saha notu: Green Carbon AI ekibinin pratikte gördüğü en yaygın sorun, şirketlerin ESG hedefi koyması fakat çevresel veri sahiplerini tanımlamamasıdır. Enerji verisi finans ekibinde, üretim verisi saha ekibinde, tedarikçi verisi satın almada kalınca raporlama son anda manuel hale gelir.
2026 itibarıyla GRI Standards kuruluşlara ekonomi, çevre ve insanlar üzerindeki etkilerini karşılaştırılabilir şekilde raporlama çerçevesi sunar. ESG ise bu raporlarda kullanılan çevresel, sosyal ve yönetişim performans boyutlarını ifade eder. Yani ESG bir bakış açısıdır; sürdürülebilirlik raporu ise açıklama aracıdır.
Sürdürülebilirlik raporu genellikle daha geniştir. Şirketin etkilerini, politikalarını, hedeflerini, risklerini ve performans göstergelerini açıklar. ESG raporu ya da ESG bölümü ise yatırımcı, banka veya müşteri açısından karar almayı kolaylaştıran ölçülebilir göstergelere odaklanır.
Kavram | Ne ifade eder? | Pratik çıktı |
|---|---|---|
ESG / ÇSY | Çevresel, sosyal ve yönetişim kriterleri | Performans göstergesi ve risk matrisi |
Sürdürülebilirlik raporu | Şirketin etkilerini ve yönetim yaklaşımını açıklar | GRI, ESRS veya TSRS uyumlu rapor |
Karbon ayak izi | Sera gazı emisyonlarının CO2e cinsinden ölçümü | ESG’nin çevresel bölümünde temel veri seti |
Bu ayrım karar vericiler için kritiktir. ESG hedefi koymak tek başına yeterli değildir. Hedefin hangi veriye dayanacağı, hangi standartla açıklanacağı ve hangi ekip tarafından güncelleneceği netleşmelidir.
IFRS Foundation’a göre IFRS S1 General Requirements ve IFRS S2 Climate-related Disclosures yıllık raporlama dönemleri için 1 Ocak 2024 ve sonrası itibarıyla uygulanabilir hale gelmiştir. IFRS S1 genel sürdürülebilirlik risklerini, IFRS S2 ise iklimle ilgili risk ve fırsatları açıklar.
Çerçeve | Odak | Şirket için anlamı |
|---|---|---|
GRI Standards | Ekonomi, çevre ve insanlar üzerindeki etkiler | Paydaş ve etki odaklı sürdürülebilirlik raporu |
CSRD / ESRS | AB şirket raporlaması ve çift önemlilik | AB müşterileri ve grup şirketleri için veri talebi |
IFRS S1 / S2 | Finansal rapor kullanıcıları için risk ve fırsatlar | Sürdürülebilirlik bilgisini finansal kararlarla bağlama |
TSRS | Türkiye’de KGK tarafından yayımlanan sürdürülebilirlik raporlama standartları | Kapsamdaki şirketler için yerel raporlama yükümlülüğü |
Avrupa tarafında takvim sabit bir çizgi gibi okunmamalıdır. Avrupa Komisyonu, 2025 Omnibus paketi ve stop-the-clock düzenlemeleriyle bazı şirketlerin CSRD raporlama başlangıçlarını ertelemiş, kapsamı en büyük etkiye sahip şirketlere odaklama yönünde sadeleştirme süreci başlatmıştır.
Bu nedenle ESG stratejisi hazırlanırken tek bir standart adı seçmekten önce şirketin hangi pazarlara satış yaptığı, hangi grup yapısına bağlı olduğu, hangi müşterilerden veri talebi aldığı ve Türkiye’de TSRS kapsamına girip girmediği kontrol edilmelidir.
KGK’nın 16 Ocak 2026 tarihli TSRS eşik güncellemesine göre belirli kurumlar için aktif toplamı 1 milyar TL, yıllık net satış hasılatı 2 milyar TL ve çalışan sayısı 500 kişi eşikleri kullanılır. Bu ölçütlerden en az 2’sinin art arda 2 raporlama döneminde aşılması kapsam değerlendirmesinde önemlidir.
TSRS ölçütü | 2026 güncel eşik | Değerlendirme notu |
|---|---|---|
Aktif toplamı | 1 milyar TL | Bağlı ortaklık ve iştiraklerle birlikte kontrol edilmeli |
Yıllık net satış hasılatı | 2 milyar TL | Tek yıl değil, dönem sürekliliği dikkate alınmalı |
Çalışan sayısı | 500 kişi | En az 2 ölçütün art arda 2 dönemde aşılması izlenmeli |
TSRS kapsamı yalnızca bir tabloya bakılarak kapatılmamalıdır. Sermaye piyasası, bankacılık, sigortacılık ve diğer düzenlemeler şirketin durumunu değiştirebilir. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; kesin kapsam için şirket özelinde bağımsız denetim veya mevzuat danışmanlığı gerekir.
Kapsama girmeyen şirketler için de ESG verisi değersiz değildir. Büyük müşteriler, bankalar veya AB tedarik zincirleri karbon, enerji ve tedarikçi verisi talep edebilir. Hazırlıklı şirket, bu taleplere daha hızlı ve tutarlı yanıt verir.
ESG veri hazırlığı, farklı ekiplerde dağınık duran operasyonel bilgilerin tek raporlama akışına alınmasıyla başlar.
GHG Protocol, Corporate Standard şirketlerin kurumsal sera gazı envanteri hazırlaması için gereklilik ve rehberlik sağlar; standart 7 sera gazını kapsar ve Scope 2 rehberi 2015’te güncellenmiştir. Bu nedenle ESG’nin çevresel bölümü için karbon ayak izi verisi ana başlangıç noktasıdır.
Çevresel veri: elektrik, yakıt, proses emisyonu, su tüketimi, atık, lojistik ve Kapsam 1, 2, 3 emisyonları.
Sosyal veri: çalışan sayısı, İSG kayıtları, eğitim saatleri, iş kazaları, tedarikçi uygulamaları ve insan hakları kontrolleri.
Yönetişim verisi: politika setleri, yönetim kurulu yapısı, etik hatları, denetim kayıtları, risk yönetimi ve uyum süreçleri.
Raporlama verisi: hedefler, baz yıl, metodoloji, veri sahibi, kaynak doküman ve doğrulama izi.
Bu veri setlerinin bir kısmı ERP, muhasebe, üretim, insan kaynakları ve satın alma sistemlerinde bulunur. Asıl zorluk verinin yokluğu değil, verinin aynı formatta, aynı dönem mantığıyla ve aynı sorumluluk zinciriyle toplanmamasıdır.
Bu noktada karbon ayak izi yazılımı yalnızca hesaplama aracı değildir. Veri sahiplerini, dönemleri, emisyon faktörlerini, kanıt dosyalarını ve rapor çıktısını aynı sistemde takip etmeye yardımcı olur.
IFRS S1, sürdürülebilirlikle ilgili risk ve fırsat açıklamalarında 4 alanı öne çıkarır: yönetişim, strateji, risk yönetimi, metrikler ve hedefler. Bu yapı, ESG’ye nereden başlanacağını da gösterir. Önce kapsam ve veri sahipliği netleşmeli, sonra raporlama standardı seçilmelidir.
Yönetim hedefini belirleyin: müşteri talebi, TSRS kapsamı, CSRD/ESRS hazırlığı, finansman veya iç performans takibi.
Öncelikli ESG konularını seçin: karbon, enerji, iş sağlığı, tedarikçi, etik, veri güvenliği veya sektörünüz için kritik diğer başlıklar.
Veri sahiplerini atayın: üretim, finans, İK, satın alma, kalite, sürdürülebilirlik ve hukuk ekiplerinin rolünü yazılı hale getirin.
Çevresel veriyi standartlaştırın: Kapsam 1, 2 ve önemli Kapsam 3 alanları için dönem, kaynak ve hesaplama metodolojisini belirleyin.
Raporlama çerçevesini seçin: GRI, TSRS, ESRS veya IFRS S1/S2 gereksinimlerini şirket kapsamınıza göre değerlendirin.
Veri izini koruyun: her göstergenin kaynağı, hesaplama yöntemi ve güncelleme sorumlusu izlenebilir olmalıdır.
Green Carbon AI, karbon ayak izi hesaplama, SKDM/CBAM uyumu ve sürdürülebilirlik raporlama süreçlerinde şirketlerin çevresel verilerini dijital, izlenebilir ve raporlanabilir hale getirmesine yardımcı olur. ESG hazırlığında ilk güçlü adım, karbon ve enerji verisinin güvenilir bir temele alınmasıdır.
Ürün seviyesinde ESG verisi gerekiyorsa Yaşam Döngüsü Analizi (LCA) yaklaşımı, hammadde, üretim, kullanım ve yaşam sonu etkilerini aynı veri modelinde değerlendirmenize yardımcı olur.
Kurumsal karbon ayak izi, ürün karbon ayak izi ve sürdürülebilirlik raporlaması verilerinizi tek platformda yönetmek için Green Carbon AI ile karbon ayak izi hesaplama sürecinizi dijitalleştirebilirsiniz.
Aşağıdaki yanıtlar ESG nedir, ÇSY nedir ve ESG raporlaması nasıl başlar sorularını kaynaklı ve uygulanabilir şekilde özetler.
Emisyon hesaplamada kullanılan standartlar; sera gazı hesabının sınırını, yöntemini, veri kalitesini ve raporlama formatını belirleyen çerçevelerdir. GHG Protocol, ISO 14064-1, ISO 14067, LCA standartları, CBAM metodolojisi ve PCAF farklı hesaplama amaçları için birlikte değerlendirilmelidir.
Devamını Oku
İklim riski yönetimi, şirketlerin fiziksel iklim riskleri ve düşük karbon ekonomisine geçiş risklerini belirleyip ölçtüğü, önceliklendirdiği ve aksiyona bağladığı süreçtir. Doğru iklim riski yönetimi; karbon verisi, finansal etki, tedarik zinciri ve raporlama sorumluluklarını aynı yönetim planında birleştirir.
Devamını Oku
Net sıfır, şirketin değer zinciri emisyonlarını sıfıra veya kalıntı seviyeye indirmesini ve kalan emisyonları kalıcı giderimlerle nötrlemesini hedefler. Karbon nötr ise belirli bir kuruluş, ürün, hizmet veya etkinlik için ölçülen karbon ayak izinin azaltım ve dengeleme yoluyla dengelenmesi iddiasıdır.
Devamını Oku
Sera Gazı Protokolü (GHG Protocol), şirketlerin sera gazı emisyonlarını ölçmek, sınıflandırmak ve raporlamak için kullandığı küresel muhasebe çerçevesidir. GHG Protocol; Kapsam 1, Kapsam 2 ve Kapsam 3 emisyonlarını ortak bir veri diliyle yönetmeye yardımcı olur.
Devamını Oku
Yaşam Döngüsü Analizi (LCA), bir ürün veya hizmetin hammadde çıkarımından üretim, dağıtım, kullanım ve yaşam sonuna kadar çevresel etkilerini değerlendiren yöntemdir. LCA, ürün karbon ayak izi, çevresel ürün beyanı, PEF ve sürdürülebilir ürün tasarımı için temel veri yaklaşımıdır.
Devamını Oku
CBAM, Avrupa Birliği’nin ithal edilen karbon yoğun ürünlere karbon maliyeti uygulamak için kurduğu sınırda karbon düzenleme sistemidir. CBAM, İngilizce Carbon Border Adjustment Mechanism ifadesinin kısaltmasıdır. Türkiye’de Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması veya SKDM olarak kullanılır.
Devamını OkuSKDM uyumlu karbon ayak izi hesaplama ile emisyonlarınızı ölçün, raporlayın ve sürecinizi şimdi başlatın.