Sera Gazı Protokolü (GHG Protocol), şirketlerin sera gazı emisyonlarını ölçmek, sınıflandırmak ve raporlamak için kullandığı küresel muhasebe çerçevesidir. GHG Protocol; Kapsam 1, Kapsam 2 ve Kapsam 3 emisyonlarını ortak bir veri diliyle yönetmeye yardımcı olur.
Yazar: Green Carbon AI
Sera Gazı Protokolü (GHG Protocol), şirketlerin sera gazı emisyonlarını ölçmek, sınıflandırmak ve raporlamak için kullandığı küresel standartlar ve rehberler bütünüdür. GHG Protocol About Us sayfası, bu çerçevenin özel ve kamu sektörü operasyonları, değer zincirleri ve azaltım faaliyetleri için standart ölçüm yapısı kurduğunu belirtir.
Şirketler için GHG Protocol, karbon ayak izi, karbon ayak izi hesaplama, sürdürülebilirlik raporu ve tedarik zinciri veri talepleri arasında ortak bir emisyon dili kurar.
Öne Çıkanlar
GHG Protocol, kurumsal sera gazı envanteri için dünyanın en yaygın kullanılan muhasebe standartlarından biridir.
Corporate Standard, 7 sera gazını kapsar ve emisyonları doğrudan veya dolaylı kaynaklara göre sınıflandırır.
Kapsam 1, Kapsam 2 ve Kapsam 3 ayrımı, hangi verinin kimden ve hangi kanıtla toplanacağını belirler.
Sağlıklı bir GHG Protocol çalışması, hesaplamadan önce sınır, veri sahibi, faaliyet verisi ve emisyon faktörü disiplinini kurar.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; hukuki, teknik doğrulama veya bağımsız denetim görüşü yerine geçmez. Tarihe bağlı standart ve raporlama bilgileri 23 Haziran 2026 itibarıyla resmi kaynaklar üzerinden kontrol edilmiştir.
2023'te CDP'ye raporlayan S&P 500 şirketlerinin %97'si GHG Protocol kullandı; bu veri GHG Protocol ana sayfasında yer alır. Kısa cevap: Sera Gazı Protokolü, şirketlerin sera gazı envanterini tutarlı, karşılaştırılabilir ve raporlanabilir hale getiren muhasebe çerçevesidir.
GHG Protocol, WRI ve WBCSD ortaklığından doğan standart geliştirme yaklaşımıyla çalışır. Çerçeve yalnızca bir hesaplama tablosu değildir; şirketin operasyonel sınırını, emisyon kaynaklarını, veri kalitesini ve raporlama tutarlılığını birlikte ele alır.
Kısa cevap: GHG Protocol, şirketin kendi tesislerinden, satın aldığı enerjiden ve değer zincirinden kaynaklanan sera gazı emisyonlarını Kapsam 1, Kapsam 2 ve Kapsam 3 olarak düzenler.
2023 tarihli GHG Protocol ve ISSB IFRS S2 açıklaması, IFRS S2 kapsamında sera gazı emisyonlarının GHG Protocol Corporate Standard’a göre ölçülmesini temel bir gereklilik olarak anlatır. Bu nedenle GHG Protocol, gönüllü raporlamanın ötesinde yatırımcı, müşteri ve tedarik zinciri beklentileriyle de ilişkilidir.
Karbon verisi artık yalnızca çevre departmanının dosyası değildir. Satın alma, üretim, enerji yönetimi, finans, lojistik ve kalite ekipleri aynı emisyon envanterine veri sağlar. Bu yapı, ESG raporlaması ve müşteri denetimlerinde daha tutarlı yanıt verilmesini sağlar.
Sahada en sık görülen sorun, envanterin yıllık rapor döneminde geriye dönük toplanmasıdır. Daha sağlıklı yaklaşım, faaliyet verisinin dönem içinde ERP, sayaç, fatura, lojistik ve satın alma kayıtlarından düzenli akmasıdır.
GHG Protocol Corporate Standard, Kyoto Protocol kapsamındaki 7 sera gazının muhasebe ve raporlamasını kapsar. Bunlar karbondioksit, metan, diazot monoksit, hidroflorokarbonlar, perflorokarbonlar, sülfür hekzaflorür ve azot triflorürdür.
Bu gazların iklim etkisi aynı değildir. Bu yüzden raporlama çoğunlukla CO2e, yani karbondioksit eşdeğeri üzerinden yapılır. Böylece farklı sera gazları ortak bir ölçü biriminde okunabilir.
Bu ayrım, özellikle soğutucu gaz, proses emisyonu veya yakıt tüketimi bulunan şirketler için önemlidir. Yalnızca elektrik faturasına bakmak, gerçek sera gazı envanterini eksik bırakabilir.
2025 tarihli GHG Protocol Scope 3 Standard, emisyonları doğrudan ve dolaylı olarak ayırır. Doğrudan emisyonlar Kapsam 1’e, dolaylı emisyonlar Kapsam 2 ve Kapsam 3’e girer.
Kapsam 1: Şirketin sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan doğan doğrudan emisyonlardır. Kazan, fırın, şirket aracı veya proses ekipmanı buna örnektir.
Kapsam 2: Satın alınan veya edinilen elektrik, buhar, ısıtma ve soğutma tüketiminden kaynaklanan dolaylı emisyonlardır.
Kapsam 3: Kapsam 2 dışındaki tüm diğer dolaylı değer zinciri emisyonlarıdır. Satın alınan ürünler, lojistik, iş seyahati, atık ve satılan ürünlerin kullanımı bu kapsama girebilir.
Bu sınıflandırma yalnızca rapor başlığı değildir. Veri sahibini de belirler. Enerji ekibi Kapsam 2 verisini, üretim ekibi yakıt ve proses verisini, satın alma ve lojistik ekipleri ise Kapsam 3 verisinin önemli bölümünü sağlar.
GHG Protocol’un Calculation Tools FAQ sayfası, hesaplama araçlarının doğru faaliyet verisi ve kalite kontrolüne bağlı olduğunu vurgular. Temel mantık şudur: faaliyet verisi doğru değilse, formül doğru olsa da sonuç güvenilir olmaz.
Temel formül: Sera gazı emisyonu = faaliyet verisi x emisyon faktörü x küresel ısınma potansiyeli. Yakıt litresi, kWh elektrik, kilogram malzeme, kilometre taşıma ve kilogram atık bu faaliyet verilerine örnektir.
Bu nedenle karbon ayak izi hesaplama süreci, yalnızca katsayı seçmek değildir. Veri dönemi, lokasyon, faaliyet sınırı, kaynak belge, kullanılan faktör ve varsayım birlikte kaydedilmelidir.
Pratik ölçekte en kritik karar, mümkün olan yerlerde tesis veya kaynak bazlı veriyi kullanmaktır. Genel ortalama faktörler başlangıç için yardımcı olabilir; ancak denetlenebilirlik ve azaltım takibi için daha özgül veri daha değerlidir.
2025 tarihli GHG Protocol Scope 3 FAQ'ya göre Scope 3, bazı şirketlerde toplam Kapsam 1, 2 ve 3 emisyonlarının %90’ından fazlasını temsil edebilir. Bu yüzden tedarik zinciri emisyonları ertelenirse envanter, şirketin gerçek iklim etkisini eksik gösterir.
GHG Protocol Corporate Value Chain (Scope 3) Standard, Scope 3 faaliyetlerini 15 kategori altında düzenler. Bu kategoriler satın alınan mal ve hizmetlerden sermaye mallarına, lojistikten iş seyahatine, satılan ürünlerin kullanımından yaşam sonu işlemlerine kadar uzanır.
AB’ye ihracat yapan veya büyük müşterilere tedarik sağlayan şirketlerde Scope 3, satın alma ve ürün stratejisiyle doğrudan ilişkilidir. Özellikle tekstil ve hazır giyim sektöründe karbon ayak izi yönetimi tedarikçi verisi olmadan eksik kalır.
Pratikte Scope 3 çalışmasının kalitesi, tedarikçi listesinin ve satın alma verisinin temizliğiyle belirlenir. Malzeme grupları, ülke, tedarikçi, taşıma modu ve ürün kullanım senaryosu ayrı tutulursa, şirket yalnızca raporlama yapmaz; azaltım fırsatlarını da daha hızlı görür.
2024’te güncelliği teyit edilen ISO 14064-1:2018, kuruluş düzeyinde sera gazı emisyon ve giderimlerinin nicelendirilmesi ve raporlanması için ilkeler ve şartlar belirler. GHG Protocol ise kurumsal muhasebe, kapsam sınıflandırması ve raporlama dili için yaygın kullanılan çerçevedir.
İki yaklaşım çoğu projede rakip değil, tamamlayıcıdır. Bir şirket GHG Protocol kapsamlarıyla emisyon kaynaklarını sınıflandırabilir; ISO 14064-1 ile kuruluş düzeyi envanterin tasarım, yönetim, raporlama ve doğrulama hazırlığını yapılandırabilir.
Ürün düzeyi çalışmalarda ise tablo değişir. Yaşam Döngüsü Analizi (LCA) ve ISO 14067, ürün karbon ayak izi için daha doğrudan referans olur. Kurumsal envanter ile ürün karbon ayak izi bu nedenle aynı dosya gibi ele alınmamalıdır.
GHG Protocol hesaplama araçları, doğru envanterin ancak kalite kontrol ve gerekli faaliyet verisine dikkat edildikten sonra geliştirilebileceğini vurgular. Bu nedenle ilk adım hesaplama değil, veri mimarisidir.
Raporlama amacını belirleyin: ESG, müşteri talebi, IFRS S2 hazırlığı, SKDM/CBAM veya iç performans takibi.
Organizasyonel sınırı seçin: operasyonel kontrol, finansal kontrol veya özkaynak yaklaşımı.
Emisyon kaynaklarını Kapsam 1, Kapsam 2 ve Kapsam 3 olarak haritalayın.
Her veri alanı için sorumlu ekip, kaynak belge ve dönem belirleyin.
Faaliyet verisi ile emisyon faktörünü eşleştirirken lokasyon, dönem ve veri kalitesini kaydedin.
Hesaplama varsayımlarını, hariç bırakmaları ve veri boşluklarını ayrı notlayın.
Sonuçları yalnızca toplam CO2e olarak değil, kapsam, tesis, kaynak ve dönem kırılımında takip edin.
Green Carbon AI, bu akışı dijitalleştirerek faaliyet verisi, emisyon faktörü, kanıt dokümanı ve raporlama çıktısını aynı sistemde yönetmeye yardımcı olur. Daha kapsamlı seçim kriterleri için karbon ayak izi yazılımı rehberini de inceleyebilirsiniz.
31 Ocak 2026’da kapanan GHG Protocol Scope 2 Guidance kamu danışması, özellikle elektrik kaynaklı emisyon muhasebesinde şeffaflık ve güvenilir veri ihtiyacını gündemde tuttuğunu gösterir. Şirketler de aynı dikkatle veri kanıtı ve yöntem tutarlılığı kurmalıdır.
Kapsam 3’ü ertelemek: Değer zinciri verisini sonraya bırakmak, tedarikçi ve lojistik kaynaklı riskleri görünmez kılar.
Elektrik verisini kanıtsız yorumlamak: Scope 2 için sözleşme araçları, kalite kriterleri ve şeffaf açıklama ihtiyacı gözden kaçırılmamalıdır.
Tek emisyon faktörüyle ilerlemek: Farklı ülke, tesis, enerji tedarikçisi veya proses için aynı faktörün kullanılması sonuç kalitesini düşürebilir.
Varsayımları belgelememek: Denetim veya müşteri talebi geldiğinde en zayıf nokta çoğu zaman hesap değil, kanıt zinciri olur.
GHG Protocol’un üçüncü taraf veri tabanı örnekleri sayfasında üçüncü taraf veri tabanlarının şeffaflık, bütünlük ve uygulanabilirlik açısından kontrol edilmesi gerektiğini belirtir. Bu uyarı Scope 3 ve ürün verisi çalışmalarında özellikle kritiktir.
GHG Protocol, şirketin emisyon verisini tek seferlik rapordan düzenli yönetilen iş verisine dönüştürür. Kapsam 1, Kapsam 2 ve Kapsam 3 ayrımı; enerji, üretim, satın alma, lojistik ve finans ekiplerinin aynı envanter üzerinde çalışmasını sağlar.
AB’ye ihracat, müşteri tedarik zinciri talepleri, CBAM/SKDM hazırlığı veya ESG raporlaması gündemdeyse, GHG Protocol uyumlu veri yapısı erken kurulmalıdır. Başlangıç noktası basittir: sınırı belirleyin, veri sahiplerini atayın ve faaliyet verisini kanıtıyla birlikte toplayın.
Green Carbon AI ile karbon ayak izi hesaplama, SKDM uyumu ve sürdürülebilirlik raporlama süreçleriniz için verilerinizi dijital, izlenebilir ve raporlanabilir hale getirebilirsiniz.
Kaynaklar
Aşağıdaki yanıtlar GHG Protocol nedir, Kapsam 1-2-3 ne anlama gelir, hangi veriler gerekir ve şirketler nereden başlamalı sorularını kaynaklı şekilde özetler.
Emisyon hesaplamada kullanılan standartlar; sera gazı hesabının sınırını, yöntemini, veri kalitesini ve raporlama formatını belirleyen çerçevelerdir. GHG Protocol, ISO 14064-1, ISO 14067, LCA standartları, CBAM metodolojisi ve PCAF farklı hesaplama amaçları için birlikte değerlendirilmelidir.
Devamını Oku
İklim riski yönetimi, şirketlerin fiziksel iklim riskleri ve düşük karbon ekonomisine geçiş risklerini belirleyip ölçtüğü, önceliklendirdiği ve aksiyona bağladığı süreçtir. Doğru iklim riski yönetimi; karbon verisi, finansal etki, tedarik zinciri ve raporlama sorumluluklarını aynı yönetim planında birleştirir.
Devamını Oku
Net sıfır, şirketin değer zinciri emisyonlarını sıfıra veya kalıntı seviyeye indirmesini ve kalan emisyonları kalıcı giderimlerle nötrlemesini hedefler. Karbon nötr ise belirli bir kuruluş, ürün, hizmet veya etkinlik için ölçülen karbon ayak izinin azaltım ve dengeleme yoluyla dengelenmesi iddiasıdır.
Devamını Oku
Yaşam Döngüsü Analizi (LCA), bir ürün veya hizmetin hammadde çıkarımından üretim, dağıtım, kullanım ve yaşam sonuna kadar çevresel etkilerini değerlendiren yöntemdir. LCA, ürün karbon ayak izi, çevresel ürün beyanı, PEF ve sürdürülebilir ürün tasarımı için temel veri yaklaşımıdır.
Devamını Oku
ESG; Environmental, Social ve Governance kelimelerinin kısaltmasıdır. Türkçede çevresel, sosyal ve yönetişim ya da kısaca ÇSY olarak kullanılır. ESG, şirketlerin çevresel etkilerini, sosyal sorumluluklarını ve yönetişim kalitesini ölçen 3 boyutlu bir performans ve risk yönetimi yaklaşımıdır.
Devamını Oku
CBAM, Avrupa Birliği’nin ithal edilen karbon yoğun ürünlere karbon maliyeti uygulamak için kurduğu sınırda karbon düzenleme sistemidir. CBAM, İngilizce Carbon Border Adjustment Mechanism ifadesinin kısaltmasıdır. Türkiye’de Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması veya SKDM olarak kullanılır.
Devamını OkuSKDM uyumlu karbon ayak izi hesaplama ile emisyonlarınızı ölçün, raporlayın ve sürecinizi şimdi başlatın.